Phạm Tuân – người con của vùng quê lúa Thái Bình, đã khắc tên mình vào lịch sử dân tộc bằng những chiến công gắn liền với bầu trời Tổ quốc. Từ một phi công trẻ trong những năm tháng khói lửa, ông trở thành biểu tượng của ý chí Việt Nam khi đặt chân vào vũ trụ và mở ra cánh cửa tự hào cho cả một thế hệ. Hành trình của ông là câu chuyện về lòng dũng cảm, kỷ luật thép và khát vọng vươn tới những giới hạn mới của con người Việt Nam.
Tiểu sử anh hùng Phạm Tuân
Phạm Tuân (tên đầy đủ: Phạm Tuân) sinh ngày 14/02/1947 tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình – mảnh đất giàu truyền thống đã nuôi dưỡng nên nhiều nhân tài của cả nước. Theo: Wikipedia
Trong lịch sử hiện đại Việt Nam, Phạm Tuân luôn được nhắc đến như một biểu tượng đặc biệt của khát vọng chinh phục bầu trời. Ngay từ thuở nhỏ, chàng trai Thái Bình đã mang trong mình ước mơ khoác áo Không quân, dù lần tuyển chọn đầu tiên ông bị loại vì… thiếu cân.
Sau lần tuyển chọn thất bại đó, Phạm Tuân đã phải nỗ lực từng ngày để đạt tiêu chuẩn sức khỏe: ăn uống bồi bổ, chạy bộ, tập thể lực và kiên trì đến mức quay lại đăng ký nhiều lần. Chính ý chí bền bỉ này sau đó trở thành nền tảng giúp ông trở thành một trong những phi công xuất sắc nhất của Việt Nam.
Trải qua quá trình huấn luyện khắc nghiệt, chàng trai trẻ năm ấy sớm chứng minh bản lĩnh qua các trận không chiến ác liệt của những năm 1972. Suốt hành trình cuộc đời của Phạm Tuân, không chỉ là những con số khô khan mà là câu chuyện về một con người bình dị nhưng có ước mơ lớn, dám vượt qua giới hạn bản thân để vươn lên những đỉnh cao chưa ai từng chạm tới.
Trung tướng Phạm Tuân là một trong những huyền thoại sống của lịch sử hiện đại Việt Nam
Những kỳ tích đáng tự hào trong sự nghiệp trung tướng Phạm Tuân
Sự nghiệp của anh hùng Phạm Tuân luôn được nhắc đến với những chiến công vừa quả cảm vừa mang tính bước ngoặt. Mỗi dấu mốc không chỉ phản ánh bản lĩnh của một phi công chiến đấu mà còn thể hiện trí tuệ, ý chí và tinh thần thép của con người Việt Nam trong giai đoạn khốc liệt nhất của chiến tranh.
1. Phi công đầu tiên trên thế giới bắn hạ máy bay ném bom B52
Trong lịch sử Không quân Việt Nam, hiếm có thời khắc nào mang tính nghẹt thở và khốc liệt như đêm 27/12/1972. Đó là đêm mà anh hùng Phạm Tuân cùng chiếc MiG-21 cất cánh từ sân bay dã chiến Yên Bái, lao vào tầng mây dày để đối đầu với đội hình B52 hùng mạnh của Mỹ. Mỗi chi tiết diễn ra trong buồng lái lúc ấy vừa như một thước phim hành động, vừa là bản anh hùng ca của lòng quả cảm và trí tuệ Việt Nam.
Phạm Tuân làm nên kỳ tích người đầu tiên bắn rơi B52 trong trận địa không đối không.
Màn cất cánh trong bóng tối
Do địch liên tục ném bom phá hủy đường băng, phi công chỉ có thể xuất phát từ một sân bay dã chiến hẹp, ngụy trang giữa rừng. Khi nhận lệnh vào bảo vệ Hà Nội, anh hùng Phạm Tuân bật lực đẩy tối đa, chiếc MiG-21 lao nhanh trong đêm tối, không bật một ngọn đèn để tránh bị trinh sát Mỹ phát hiện. Dưới cánh ông là mặt đất rung chuyển vì những đợt bom rải thảm, còn phía trước là biển nhiễu điện tử dày đặc đến mức radar trong buồng lái gần như “mù hoàn toàn”.
Trên cao, những tốp B52 nối nhau trên độ cao hơn 10.000m, gây nhiễu mạnh đến nỗi màn hình dẫn đường chỉ còn những đốm sáng loạn xạ. Trong tình thế này, việc xác định đúng vị trí mục tiêu đòi hỏi bản lĩnh, kinh nghiệm và trực giác phi công ở mức cao nhất.
Khoảnh khắc phát hiện mục tiêu giữa biển nhiễu sóng điện tử
Theo lời kể của Trung tướng Phạm Tuân trong chương trình của VTV và trong phóng sự của Quân đội Nhân dân, chính “tiếng động cơ trầm đặc trưng” và “bóng đen khổng lồ” ẩn hiện trong đêm đã giúp ông định hướng được đội hình B52. Với phi công chiến đấu giàu kinh nghiệm, chỉ vài dấu hiệu nhỏ cũng đủ để họ nhận ra đối phương dù không nhìn rõ bằng mắt thường.
Lúc này, ông nhận thấy máy bay mình đang tiến rất gần đội hình địch – gần đến mức chỉ cần bật radar là B52 có thể phát hiện ngay lập tức. Nhưng người phi công anh dũng ấy đã đưa ra quyết định táo bạo: tắt radar, tắt đèn, biến mất hoàn toàn trong đêm tối để giữ bí mật cho cú đánh cuối cùng. Đây là hành động cực kỳ mạo hiểm, vì không có radar đồng nghĩa với việc phi công phải tự định vị mọi thứ bằng cảm giác bay, hoàn toàn chấp nhận nguy cơ đâm va với cả mục tiêu lẫn đội hình hộ tống.
Ấn nút phóng tên lửa và cú đánh làm rung chuyển bầu trời Hà Nội
Khi khoảng cách đã đủ gần, phi công Phạm Tuân kéo MiG-21 lên cao bất ngờ, vượt qua tầng nhiễu điện tử và đưa mục tiêu vào tầm bắn. Chỉ trong vài giây ngắn ngủi, ông phóng liền hai quả tên lửa R-3S vào chiếc B52 dẫn đầu.
“Tôi chỉ kịp thấy một ánh lửa lớn bùng lên trên trời” – ông kể lại. Đó là khoảnh khắc chiếc “pháo đài bay” khổng lồ trúng đạn, vỡ tách, rồi rơi xuống khu vực cánh đồng Chuôm (Sóc Sơn). Những mảnh vỡ cháy sáng cả vùng trời đêm, còn các trạm quan sát mặt đất đồng loạt xác nhận: B52 đã bị bắn rơi hoàn toàn bằng đường không.
Đây là sự kiện chưa từng có trong lịch sử chiến tranh thế giới: một máy bay tiêm kích MiG-21 nhỏ bé tiêu diệt thành công B52 – biểu tượng sức mạnh của Không quân Mỹ.
Thoát ly nguy hiểm và trở về hạ cánh an toàn
Nhờ kỹ năng cơ động xuất sắc, sát thủ B52 đã thoát khỏi khu vực nguy hiểm, hạ cánh an toàn xuống sân bay Yên Bái. Chuyến bay ấy chỉ kéo dài vài chục phút, nhưng dấu ấn của nó trường tồn suốt nhiều thập kỷ.
Với chiến thắng đêm 27/12/1972, Phạm Tuân trở thành phi công đầu tiên trên thế giới bắn rơi B52 bằng tiêm kích. Chiến công ấy không chỉ làm sụp đổ huyền thoại “pháo đài bay bất khả xâm phạm”, mà còn góp phần buộc Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán Paris, kết thúc chiến tranh phá hoại ở miền Bắc.
Đây là lý do ông được trao danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và sau này tiếp tục được Liên Xô vinh danh khi thực hiện chuyến bay vũ trụ lịch sử năm 1980.
🔶🔶🔶 Tìm hiểu thêm: Đại tá Đinh Thế Văn – Từ Pháo Thủ B52 Đến Nghệ Nhân Rối Nước
2. Người châu Á đầu tiên “bay vào vũ trụ”
Trước khi tàu Soyuz 37 được kích hoạt, cả Phạm Tuân và phi hành gia kỳ cựu V.V. Gorbatko đã vượt qua hàng tháng trời huấn luyện khắc nghiệt. Từ một phi công chiến đấu bước vào trung tâm vũ trụ Ngôi Sao – nơi đào tạo khắt khe nhất thế giới – đó là hành trình rèn luyện cả thể lực lẫn tinh thần, đòi hỏi bản lĩnh của một người lính đã đi qua chiến tranh.
Năm 1980, Liên Xô triển khai chương trình Interkosmos nhằm mở rộng hợp tác khoa học – kỹ thuật với các nước bạn bè. Từ Việt Nam, cái tên được chọn đại diện là Trung tá Phạm Tuân. Quyết định này dựa trên quá trình sàng lọc gắt gao: thể lực vượt trội, phản xạ nhanh, kinh nghiệm chiến đấu phong phú và khả năng chịu đựng áp lực cao.
Hai nhà du hành vũ trụ Phạm Tuân và Viktor Vassilyevich Gorbatko.
Để chính thức bước vào danh sách phi hành gia, Phạm Tuân phải trải qua các bài kiểm tra khắc nghiệt:
- Kiểm tra lực ly tâm mô phỏng gia tốc phóng tàu.
- Huấn luyện trong môi trường áp suất thấp.
- Tập xử lý tình huống khẩn cấp khi thiết bị gặp sự cố.
- Rèn luyện trong buồng không trọng lực.
Sau nhiều tháng đổ mồ hôi trong huấn luyện, ngày phóng Soyuz 37 đã đến. Ngày 23/7/1980, Tàu Soyuz 37 được phóng lên quỹ đạo. Phạm Tuân khoác trên mình bộ đồ phi hành gia màu trắng, trên ngực là lá cờ Tổ quốc. Đó là khoảnh khắc thiêng liêng khi một người con nông thôn Thái Bình bước vào không gian – trở thành người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ và mang theo niềm kiêu hãnh của cả dân tộc.
3. Đạt 3 Danh hiệu Anh hùng cao quý nhất
Trong suốt cuộc đời cống hiến cho Tổ quốc, Phạm Tuân là một trong số rất ít người Việt Nam được vinh danh với cả ba danh hiệu Anh hùng – những phần thưởng cao nhất của Nhà nước và quốc tế dành cho một quân nhân. Mỗi danh hiệu không chỉ ghi nhận một chiến công, mà còn phản ánh hành trình phi thường của một con người từ chiến tranh đến khoa học, từ bầu trời Hà Nội đến không gian vũ trụ.
- Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (1973): Sau chiến công bắn rơi máy bay B52 trong chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không”. Đây là chiến thắng mang tính bước ngoặt, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử quân sự thế giới một chiếc B52 – “pháo đài bay bất khả xâm phạm” – bị tiêu diệt bởi máy bay tiêm kích MiG-21. Đối với Không quân Việt Nam, chiến công này là niềm tự hào bất diệt; đối với quốc tế, đó là kỳ tích khiến nhiều chuyên gia phải thay đổi nhận định về cục diện chiến tranh đường không.
- Anh hùng Lao động: Đến năm 1980, khi trở thành người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ, ông tiếp tục được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Chuyến bay trên tàu Soyuz 37 không chỉ thành công về mặt khoa học mà còn mang ý nghĩa biểu tượng: lần đầu tiên, lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện trong không gian, ghi dấu Việt Nam vào lịch sử chinh phục vũ trụ của nhân loại.
- Anh hùng Liên Xô: Cũng trong năm 1980, Liên Xô – quốc gia có nền khoa học vũ trụ hàng đầu thế giới – đã trao tặng ông danh hiệu Anh hùng Liên Xô, phần thưởng danh giá mà rất ít người nước ngoài có được. Đây là sự ghi nhận không chỉ cho thành tích bay vào vũ trụ, mà còn cho tinh thần kỷ luật, nghị lực và khả năng hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ trong môi trường khắc nghiệt.
4. Người Việt Nam đầu tiên được trao tặng Huân chương Lenin
Cùng với danh hiệu Anh hùng Liên Xô, trung tướng Phạm Tuân cũng là người Việt Nam đầu tiên được trao Huân chương Lenin – phần thưởng cao quý bậc nhất của Liên Xô dành cho những cá nhân có đóng góp đặc biệt xuất sắc. Huân chương này được trao năm 1980, sau khi ông hoàn thành chuyến bay Soyuz 37 và thực hiện thành công các nhiệm vụ khoa học trong quỹ đạo.
Đây không chỉ là sự ghi nhận dành cho cá nhân ông, mà còn là niềm tự hào dành cho Việt Nam trong thời kỳ hợp tác khoa học – kỹ thuật với Liên Xô.
5. Giữ chức Phó Tư lệnh về Chính trị – Quân chủng Không quân
Sau những chiến công vang dội trong chiến tranh và dấu ấn đặc biệt trong lịch sử vũ trụ, Phạm Tuân tiếp tục cống hiến lâu dài trong quân đội. Ông lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng, và điểm nhấn trong sự nghiệp hậu tuyến là việc được bổ nhiệm làm Phó Tư lệnh về Chính trị của Quân chủng Không quân vào năm 1989 – 1996.
Đây cũng là giai đoạn ông góp phần quan trọng vào việc hiện đại hóa Không quân Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, tiếp tục để lại dấu ấn sâu sắc không chỉ trên bầu trời mà còn trong công tác lãnh đạo, tổ chức và xây dựng lực lượng.
6. Giữ chức Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng
Sau nhiều năm giữ trọng trách trong Quân chủng Không quân, từ 1996 – 2000, trung tướng Phạm Tuân tiếp tục được tín nhiệm giao nhiệm vụ ở tầm vĩ mô hơn khi đảm nhiệm chức Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng. Đây là cơ quan then chốt của Bộ Quốc phòng, phụ trách nghiên cứu – phát triển – sản xuất trang bị quân sự cho toàn quân.
7. Được bầu làm Chủ tịch Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội (MB)
Không chỉ cống hiến trong lĩnh vực quân sự, Phạm Tuân còn ghi dấu ấn trong lĩnh vực kinh tế – tài chính khi được bầu làm Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), đồng thời giữ những chức vụ quan trọng trong các công ty trực thuộc ngân hàng này vào năm 2002. Đây là một trong những ngân hàng thương mại lớn nhất Việt Nam có sự tham gia của các đơn vị quân đội.
Những sản tinh thần và ảnh hưởng đến thế hệ trẻ
Trong suốt sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ, anh hùng Phạm Tuân không chỉ để lại những chiến công hiển hách mà còn để lại một di sản tinh thần có giá trị đặc biệt đối với các thế hệ trẻ Việt Nam. Những câu chuyện đời thật, những bài học về nghị lực và niềm tự hào dân tộc từ ông trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho nhiều người.
Trong buổi nói chuyện tại Học viện Ngoại giao, người cựu phi công từng bắn rơi B52 chia sẻ rằng chính khát vọng đóng góp cho đất nước đã giúp ông vượt qua hàng loạt giới hạn của bản thân – từ câu chuyện tăng cân để đủ tiêu chuẩn phi công, đến việc đối đầu với B52 trong đêm tối, rồi bước vào môi trường không trọng lực nơi con người dễ nản chí nhất.
Ông nhấn mạnh: “Sự lãnh đạo tài tình, sáng tạo của Bộ Chính trị, Trung ương Đảng và đặc biệt là tài năng dự báo về ngày chiến thắng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ đó giúp chúng ta sớm chuẩn bị, dám đánh và biết đánh, làm phá sản kế hoạch của địch…” Những lời chia sẻ giản dị nhưng sâu sắc ấy đã truyền cảm hứng cho nhiều sinh viên, khiến câu chuyện cuộc đời ông vượt ra ngoài khuôn khổ một trang sách lịch sử.
Hình ảnh của trung tướng Phạm Tuân đã trở thành “chất liệu tinh thần” xuất hiện trong nhiều bộ phim tài liệu của VTV, trong các bài học lịch sử, giáo dục quốc phòng và các chương trình ngoại khóa ở trường học. Nhiều thầy cô kể về hành trình bắn rơi B52 hay chuyến bay Soyuz 37 như minh chứng rõ ràng cho khả năng của người Việt khi có mục tiêu và ý chí vươn lên. Giáo trình, sách báo, truyền hình đều xem ông như một điển hình của tinh thần “không gì là không thể”.
Trung tướng Phạm Tuân trong các buổi chia sẻ dành cho các bạn trẻ
Trong các chương trình giáo dục quốc phòng – an ninh, Phạm Tuân là tấm gương về lòng dũng cảm và tinh thần bảo vệ Tổ quốc. Còn trong lĩnh vực STEM, câu chuyện ông trở thành người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ giúp khơi dậy đam mê khoa học, không gian và kỹ thuật cho học sinh, sinh viên.
Cuộc sống hiện tại của Phạm Tuân
Sau những chiến tích lẫy lừng và dấu ấn không thể phai trong lịch sử dân tộc, cuộc sống của bác Phạm Tuân hiện nay vẫn giữ một vẻ đẹp giản dị của người lính. Bác Phạm Tuân hiện đang sinh sống cùng gia đình tại Hà Nội vẫn giữ nếp sống kỷ luật như thời quân ngũ. Mỗi sáng, ông đều đặn tập thể dục, chăm sóc cây cảnh và dành thời gian đọc sách. Theo: Tiền Phong
Dù đã về hưu, ông vẫn thường xuyên xuất hiện trong các chương trình giáo dục, hội thảo khoa học và sự kiện truyền cảm hứng, đặc biệt là những buổi nói chuyện với sinh viên và học sinh. Mỗi lần xuất hiện, ông đều để lại ấn tượng sâu đậm bởi cách kể chuyện chân thực, giàu cảm xúc và gần gũi.
Gần đây, ông tiếp tục đồng hành với các hoạt động quốc phòng – giáo dục bằng chính trải nghiệm và góc nhìn của mình. Đặc biệt, bác Phạm Tuân đã xuất hiện trong bộ phim tài liệu “Vũ khí của người Việt” do Trung Tâm PT-TH Quân Đội sản xuất, tập trung truyền tải thông điệp lịch sử, khoa học, trải nghiệm công nghệ và chia sẻ về khát vọng làm chủ và giữ gìn bình yên bằng trí tuệ Việt.
Dù đã rời xa ánh hào quang quân ngũ, cuộc sống của anh hùng Phạm Tuân hôm nay vẫn lặng lẽ truyền cảm hứng cho bao thế hệ trẻ. Hình ảnh của ông không chỉ gợi nhớ về những chiến công vang dội mà còn nhắc nhở chúng ta về giá trị của khát vọng, sự kỷ luật và niềm tin vào trí tuệ Việt.
